تعداد بازدید: ۱۰
تاريخ انتشار: پنج‌شنبه،۲۱ تیر ۱۳۹۷
ساعت انتشار: ۰۱:۲۸
روایتی از فراز و فرود دروازه‌های ناصری
ایران آنلاین /    این نفوذ ابتدا در دارالخلافه تهران و سپس در دارالسلطنه ایالتی و دارالحکومه ولایتی ممالک محروسه ایران آن زمان ادامه پیدا کرد. در شعبان 1284 هجری قمری مطابق با آذرماه 1246 هجری شمسی و بیستمین سالگرد پادشاهی ناصرالدین شاه، توسعه تهران با طرح حصار مهندس «مسیو بوهلر» فرانسوی به سبک شهرسازی ستاره‌ای اروپا در مدت 10 سال اجرا شد.
تعداد پنجاه و هشت باروی مثلثی شکل با خندقی به عمق تقریبی پنج متر و با دوازده دروازه و پل در روی حصار خاکی با هندسه هشت ضلعی نامنتظم ساخته شد که البته در سال 1305 هجری قمری دروازه پل راه‌آهن هم به جمع این دروازه‌ها افزوده شد. در تعیین تعداد دروازه‌ها، علاوه بر نیاز به دسترسی به موقعیت‌ها، نواحی جمعیتی یا جغرافیایی پیرامون تهران آن روزگار، به نماد و مفهوم عدد دوازده نیز توجه شده بود.
وجه تسمیه دروازه‌ها به موقعیت و دسترسی آنها بستگی داشت. به‌عنوان مثال، دروازه دولت در مسیر تردد شاه و درباریان به کاخ گلستان، دروازه شاه عبدالعظیم در مسیر شهرری و حرم حضرت عبدالعظیم حسنى(ع)، دروازه خراسان در مسیر خراسان و مشهد، دروازه دوشان تپه در مسیر تفرجگاه شاهان یا دروازه شمیران در راه منطقه شمیرانات و تجریش.
معماری و شهرسازی دوره قاجار بنای مدرسه دارالفنون (1268-1266 هجری قمری) نقطه عطف و بنای شمس العماره (1284 هجری قمری) نقطه اوجی در معماری تلفیقی ایرانی و فرنگی دوران قاجار محسوب می‌شود. دلیل اصلی تحولات معماری را می‌توان در عوامل مؤثری چون ارتباطات نظامی، سیاسی، آموزشی و تجاری و رسانه طبقه‌بندی کرد.
دهه 1280 هجری قمری در تهران عصر ناصری رویدادهای مهمی در حوزه معماری، طراحی شهری و توسعه شهری ایران آن زمان رقم خورد. به ترتیب بنای شمس العماره، طرح میدان توپخانه مبارکه و طرح گسترش شهر تهران از نقاط عطف این دهه به شمار می‌روند. هر یک از این تحولات با تأثیر از الگوهای غربی برای نخستین بار در این مقیاس در یک شهر ایرانی روی می‌دادند.
در میان این تحولات، طرح توسعه تهران، خندق، باروی و دروازه‌های دارالخلافه به تأثیر‌پذیری از سبک شهرهای اروپایی شکل گرفت که در نوع بزرگی و ابعاد تأثیر‌پذیری بی‌نظیر بوده است. ایجاد اولین خیابان، تفکیک مستقیم و شطرنجی قطعات زمین داخل شهر، نشانی از تعامل صلح‌آمیز سنت و مدرنیسم در عهد ناصری است.
متأسفانه این الگوی رفتار در سال های بعد دیگر تکرار نشد و در عهد پهلوی اول در طرح توسعه معابر به‌صورت قهرآمیز با حذف دروازه‌ها و سایر عناصر معماری سنتی ایران ادامه پیدا کرد.در شهر سنتی، با توجه به مقیاس ارتفاعی و دورنمای شهر، دروازه‌ها به‌عنوان مدخل ورودی، با تزئینات و کاشیکاری جلوه گری می‌کردند.
اولین بار در تاریخ معماری و شهرسازی ایران بود که این دروازه‌ها با این طرح و سبک تلفیقی ایرانی – فرنگی و با چنین شکوه و قامت ساخته شده بودند، به طوری که در طرح نماسازی دروازه‌های دولت، شاه عبدالعظیم، خراسان و دوشان تپه کتیبه‌های کاشیکاری منقش به نقاشی یا طرح شمسه در عکس های تاریخی به یاد مانده است.
در همه دروازه‌ها مناره‌های تزئینی بجز در دروازه‌های دولاب و پل راه‌آهن اجرا شده‌اند. سبک معماری دروازه‌های تهران قدیم  دروازه‌های به یاد مانده یا به جا مانده تهران قدیم را در سه گروه به قرار زیر می‌توان دسته‌بندی کرد. گروه اول: دروازه‌های درونی تهران قبل از عهد ناصری عبارتند از: 1- دروازه ارگ، 2- دروازه نو یا دروازه محمدیه گروه دوم: دروازه بیرونی تهران عهد ناصری به ترتیب اهمیت، ابعاد و سبک معماری عبارتند از: 1- دروازه دولت، 2- دروازه شاهزاده عبدالعظیم، 3- دروازه خراسان، 4- دروازه دوشان تپه، 5- دروازه خانی آباد 6- دروازه شمیران، 7- دروازه غار، 8- دروازه قزوین، 9- دروازه یوسف آباد، 10- دروازه گمرک، 11-دروازه باغشاه، 12- دروازه دولاب، 13- دروازه پل راه‌آهن.
گروه سوم: دروازه‌های درونی تهران عهد ناصری و اواخر قاجاری عبارتند از: 1- دروازه باب همایون 2- دروازه میدان مشق 3-دروازه باغ ملی. سبک معماری گروه اول ایرانی سنتی؛ سبک معماری گروه دوم به سبک ایرانی- فرنگی متقدّم؛ سبک معماری گروه سوم به سبک ایرانی-فرنگی متأخر هستند. توصیف معماری دروازه ها  از ویژگی های معماری دروازه‌های ناصری، می‌توان به تناسبات هندسی نما دو به سه یا دو به پنج، رعایت سلسله مراتب فضایی در پلان شامل پل، جلوخان داخلی و خارجی، پیش طاق، درگاه و رواق و عناصر معماری شامل در، کوبه، آستانه، سکو، رَف، طاق، نگهبانی و کتیبه اشاره کرد.
عرض و ارتفاع و ضخامت دروازه‌ها متفاوت بوده است. بزرگترین ابعاد متعلق به «دروازه دولت» به عرض: 28 متر، ارتفاع: 15 متر و ضخامت: حدود 5 متر و کمترین ابعاد هم متعلق به «دروازه پل راه‌آهن» به عرض: 12 متر، ارتفاع:8 متر و ضخامت 5/0 متر بوده که کلیه دروازه با مصالح سنتی ایرانی از قبیل آجر، خشت و آجر با نمای کاشیکاری اجرا شده‌اند.
پایان سخن  از میان دروازه‌های تهران قدیم، فقط دروازه سردر باغ ملی و تهران نو (دروازه محمدیه) به جا مانده است. بقیه دروازه‌ها در عهد پهلوی اول با تصویب طرح توسعه معابر تهران در سال 1312 هجری شمسی تا اجرای نقشه مصوب طرح توسعه تهران به سال 1316 هجری شمسی، توسط بلدیه (شهرداری) همگی تخریب و با خاک یکسان شده‌اند.
اینک بعد از پشت سرگذاشتن مدرنیسم و قرارگیری در مسیر پیش رو، نیاز به بازآفرینی کالبدی و فرهنگی دروازه‌های تهران عهد ناصری دیده می‌شود؛ دروازه‌هایی که در بدو آغازین شهر، نمادی از تلفیق و تعامل سبک معماری ایرانی و فرنگی محسوب می‌شدند. البته در سال های اخیر، دروازه‌های قزوین، غار و شاهزاده عبدالعظیم توسط شهرداری نوسازی شده که متأسفانه دروازه قزوین با طرحی غیر واقع اجرا شده است.
حال با توجه به مطالب، می‌توان چنین گفت که به‌نظر می‌رسد با بازخوانی و مطالعه به یاد مانده سبک معماری و بازآفرینی فرهنگی این دروازه‌ها که نماد تعامل سنت و مدرنیسم تهران قدیم به‌حساب می‌آیند ضروری‌تر و مهم‌تر از نوسازی صرف کالبدی بدون محتوا، به اصطلاح مجسمه وار و ماکت گونه آنها باشند.
  کلمات کلیدی دروازه غار تهران ناصری ناصرالدین شاه

کد خبر: 1194920  |  مشاهده خبر در منبع اصلی: شبکه ایران
گردآوری اخبار بوسیله ربات جستجوگر پارست
راجع به ربات پارست بیشتر بدانید
به اشتراک بگذارید

آخرین خبرهای فرهنگي

فراخوان ۱۴مین جشنواره فیلم موبایلی فرانسه منتشر شد ایلنا  ۲۸ دقیقه پیش

فراخوان ۱۴مین جشنواره فیلم موبایلی فرانسه منتشر شدبه گزارش ایلنا؛چهاردهمین جشنواره فیلم موبایلی فرانسه با حمایت دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر ملل متحد و اتحادیه اروپا برای بزرگداشت هفتادمین سال انتشار اعلامیه حقوق بشر در ماه دسامبر ۲۰۱۸ و در شهر پاریس برگزار می‌شود. «یک موبایل، یک دقیقه، یک فیلم» شعاری است که این جشنواره از ابتدا تاکنون...

گرامیداشت هفته دفاع مقدس در شبکه های سیما خبرگزاری برنا  ۵۳ دقیقه پیش

گرامیداشت هفته دفاع مقدس در شبکه های سیما به گزارش گروه فرهنگ و هنر خبرگزاری برنا؛ مجموعه های تلویزیونی، مستند، وله‌، نماهنگ‌های دفاع مقدس و برنامه‌های گفتگو محور از جمله ویژه برنامه‌های تدارک دیده شده توسط شبکه‌ها است که روی آنتن می‌رود. شبکه یک سیما سریال «بچه های گروهان بلال» به...

«تمنای وصل» در فرهنگ‌سرای اندیشه برگزار می‌شود خبرگزاری برنا  ۵۳ دقیقه پیش

«تمنای وصل» در فرهنگ‌سرای اندیشه برگزار می‌شود به گزارش گروه فرهنگ و هنر خبرگزاری برنا؛ ویژه برنامه «تمنای وصل» گرامی‌داشت شهدای مظلوم منا با شعار «حج ناتمام سهم تو، سنگ‌های ناتمام سهم من» در آستانه سالروز وقوع این فاجعه در فرهنگ‌سرای اندیشه برگزار می‌شود. این برنامه با حضور جمعی از مدیران...

اعتراض وکیل محمدرضا شجریان به رای برائت صدا و سیما آفتاب نیوز  ۵۷ دقیقه پیش

آفتاب‌‌نیوز : محمد حسین آقاسی از اعتراض به رای صادره مبنی بر بی‌حقی موکلش در پرونده شکایت از صدا و سیما به دلیل پخش بدون اجازه آثار این استاد آواز ایران خبر داد و افزود: جالب بود که قاضی شعبه در این جلسه بسیار محترمانه رفتار کردند و انکار کردند که من «ها ها ها» نگفته‌ام. با ایشان گفت‌وگویی داشتیم و...

نویسنده، کارگردان و مترجم سینما و تئاتر درگذشت آفتاب نیوز  ۵۸ دقیقه پیش

آفتاب‌‌نیوز : پرویز تاییدی که به نوعی از بانیان تئاتر تلویزیونی در ایران است و سابقه طولانی در تدریس، ترجمه و نویسندگی عرصه فرهنگ و هنر به ویژه سینما و تئاتر را در کارنامه کاری خود به ثبت رسانده، امروز ۳۱ شهریور ماه در سن ۸۱ سالگی دار فانی را وداع گفت.این هنرمند فقید با ترجمه کتاب «کار هنرپیشه بر نقش»...

فشار ترامپ بر اوپک و قیمت نفت ایرنا  ۱ ساعت پیش

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش های خبری، بازار انرژی هفته های پرتلاطمی را پیش رو خواهد داشت. پیامدهای سیاست های تحریمی ایالات متحده و جنگ تجاری دونالد ترامپ با کشورهای جهان در کنار اهمیت انتخابات میاندوره ای مجلس نمایندگان آمریکا باعث شده است تحولات در این حوزه از اهمیت و پیچیدگی خاصی برخوردار شود....

بنیاد ملی کتاب آمریکا به ایزابل آلنده جایزه می‌دهد ستاره ها  ۱ ساعت پیش

بنیاد ملی کتاب آمریکا به ایزابل آلنده جایزه می‌دهد به گزارش ستاره ها به نقل از خبرگزاری مهر؛  بنیاد ملی کتاب آمریکا اعلام کرد مدال مشارکت در ادبیات آمریکا در سال ۲۰۱۸ را به ایزابل آلنده اهدا می‌کند. این نویسنده شیلیایی-آمریکایی که سال ۱۹۸۲ با نخستین رمانش با عنوان «خانه ارواح» به شهرت رسید، برای مجموعه غنی آثارش که شامل بیش...

میزبانی رضا رفیع از جانباز عراقی که شناسنامه ندارد ایلنا  ۱ ساعت پیش

میزبانی رضا رفیع از جانباز عراقی که شناسنامه نداردبه گزارش ایلنا، سیزدهمین قسمت از فصل چهارم برنامه هزارداستان که با اجرای رضا رفیع به عنوان مجری و راوی قصه روی آنتن شبکه نسیم می‌رود، قصه دو خانواده عجیب خارجی در سال‌های جنگ ایران و عراق را روایت می‌کند. این برنامه قرار بود در سومین قسمت از برنامه «هزار داستان» روی آنتن برود...

پرویز تاییدی درگذشت ایلنا  ۱ ساعت پیش

پرویز تاییدی درگذشتبه گزارش ایلنا، پرویز تاییدی امروز ۳۱ شهریور در سن ۸۱ سالگی دار فانی را وداع گفت. کارگردانی فیلم‌هایی همچون «آخرین مهلت» و «حمله خرچنگ‌ها» و نیز ترجمه کتاب «کار هنرپیشه بر نقش» اثر استانیسلاوسکی،  و نگارش «تئوری استانیسلاوسکی در پرورش هنرپیشه»...

امیر عبداللهیان مهمان امشب نگاه یک شبستان  ۲ ساعت پیش

امیر عبداللهیان مهمان امشب نگاه یکبه گزارش خبرگزاری شبستان،‌ این برنامه گفتگو محور امشب با حضو حسین امیرعبداللهیان به دیپلماسی ایران و مهمترین مسایل بین الملل می پردازد. برنامه نگاه یک به تهیه کنندگی حسن نهضت، کاری ازگروه سیاسی شبکه یک است که امشب حوالی ساعت 23:15 با اجرای مهدی مهدی قلی پخش می شود.

ارسال برای دوستان

پخش اخبار زنده